Oil supply crisis deepens; जागतिक इंधन दरांवर वाढत्या दबावाची आंतरराष्ट्रीय संस्थांची चेतावणी.

वॉशिंग्टन — यूएस–इस्रायलच्या इराणवरील हल्ल्यांनंतर इराणकडून गल्फ परिसरातील जहाजांवर आणि ऊर्जा सुविधांवर प्रत्युत्तरात्मक कारवाया सुरू झाल्याने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारा तेल आणि वायू वाहतूक मार्ग मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत झाला आहे. या मार्गावरून जगातील एक मोठा हिस्सा कच्च्या तेलाचा आणि एलएनजीचा पुरवठा होत असल्याने जहाजवाहतुकीला अडथळा निर्माण झाला आणि काही उत्पादक देशांना उत्पादन बंद किंवा कमी करण्याची वेळ आली आहे.

आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्था (IEA)च्या ताज्या अंदाजानुसार, होर्मुझमधील वाहतूक त्वरेने सुरळीत न झाल्यास गल्फमधील उत्पादकांकडून दररोज सुमारे ७.९ दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आणि जवळपास ९.९ दशलक्ष बॅरल इतर द्रव इंधनाचा पुरवठा बंद पडू शकतो, ज्यामुळे मार्च महिन्यात जागतिक तेलपुरवठा सुमारे ८ दशलक्ष बॅरलांनी घटण्याची शक्यता आहे. या तुटवड्याचा परिणाम म्हणून आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट कच्च्या तेलाचा दर १०० डॉलर प्रती बॅरलचा टप्पा ओलांडत आणखी वर जाऊ शकतो, तर दीर्घकाळ संघर्ष चालू राहिल्यास १५० डॉलरपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता काही आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूक बँकांनी व्यक्त केली आहे.

वॉशिंग्टनस्थित विश्लेषक आणि ऊर्जा संशोधन संस्थांनी इशारा दिला आहे की, जर पुरवठा खंडित राहिला आणि मोठ्या आयातदार देशांनी पूर्वतयारी म्हणून अतिरिक्त साठा उभारण्यास सुरुवात केली, तर पेट्रोल–डिझेल, एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल आणि एलएनजीचे दर सामान्य ग्राहक आणि उद्योग क्षेत्रासाठी आणखी महाग होऊ शकतात. विशेषतः युरोप आणि आशियातील गॅस आयातदारांच्या बाबतीत कतरशी निगडित एलएनजी पुरवठा धोक्यात आल्याने वीज उत्पादन, खत उद्योग आणि जड उद्योगांसाठी इनपुट खर्च वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

पुरवठा संकट कमी करण्यासाठी IEA सदस्य देशांनी आपातकालीन तेलसाठ्यातून ४० कोटी बॅरल कच्चे तेल बाजारात सोडण्याचा सामूहिक निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे अल्पकालीन पुरवठ्यात काही प्रमाणात आराम मिळेल अशी अपेक्षा आहे. तरीही, ऊर्जा तज्ज्ञांच्या मते, हे पाऊल तात्पुरते दिलासा देणारे असले तरी, संघर्ष लांबत गेला तर साठे झपाट्याने कमी होतील आणि नंतरचे दर नियंत्रणात ठेवणे अधिक कठीण ठरेल.

काही गुंतवणूक बँका आणि संशोधन संस्थांनी आपल्या ताज्या अहवालांत २०२६ साठीच्या कच्च्या तेलाच्या किंमत अंदाजात वाढ केली आहे. काहींच्या मते, संघर्ष कमी कालावधीचा राहिल्यास दर सुमारे ८०–१०० डॉलरदरम्यान स्थिरावू शकतात; परंतु होर्मुझच्या मार्गावरील अडथळे पूर्ण मार्चभर कायम राहिल्यास १२०–१५० डॉलरपर्यंतची उडीही शक्य असल्याचे विश्लेषण समोर आले आहे.

होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जागतिक ऊर्जा सुरक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग असून, दररोज मोठ्या प्रमाणात गल्फमधील तेल आणि गॅस याच मार्गाने जागतिक बाजारात पोहोचतो. गेल्या काही दशकांत या भागातील तणावामुळे तेलदरांमध्ये मोठ्या चढउतारांच्या घटना वारंवार घडल्या असल्या, तरी सध्याच्या संघर्षाचे प्रमाण आणि त्याचा जहाजवाहतुकीवर झालेला प्रभाव पाहता “इतिहासातील सर्वात मोठ्या तेलपुरवठा व्यत्ययांपैकी एक” अशी नोंद काही आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी आणि संस्थांनी केली आहे.

सध्याच्या स्थितीला आळा घालण्यासाठी आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर पडणारा परिणाम मर्यादित ठेवण्यासाठी राजनैतिक प्रयत्नांना गती देण्याची गरज असल्याचे संकेत आर्थिक संस्थांनी दिले आहेत. संघर्ष लवकर शमला नाही तर, विकसनशील देशांतील महागाई, व्यापारतूट आणि इंधन अनुदानाच्या भारात वाढ होण्याची शक्यता मान्य करण्यात येत असून, पुढील काही आठवडे जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.