महाराष्ट्र दिव्यांग पेन्शन २०२६: दरमहाचा ₹१,५०० मिळवण्यासाठी ऑनलाइन/ऑफलाइन अर्ज, आवश्यक कागदपत्रे आणि संपूर्ण मार्गदर्शक

महाराष्ट्रातील दिव्यांगांसाठी केंद्र + राज्य पेन्शन योजनांतून दरमहा ₹१,५०० कसा मिळवावा याची संपूर्ण माहिती. ऑनलाइन/ऑफलाइन अर्ज, पात्रता निकष आणि आवश्यक कागदपत्रे जाणून घ्या.

Jul 8, 2026 - 21:50

महाराष्ट्र दिव्यांग पेन्शन २०२६: दरमहाचा ₹१,५०० मिळवण्यासाठी ऑनलाइन/ऑफलाइन अर्ज, आवश्यक कागदपत्रे आणि संपूर्ण मार्गदर्शक

Maharashtra disability pension

महाराष्ट्रातील लाखो दिव्यांग कुटुंबांसाठी पेन्शन योजना म्हणजे आर्थिक आधारस्तंभ. मात्र, अनेकांना अर्ज कसा करावा, कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत आणि किती पेन्शन मिळते याची स्पष्ट माहिती नसते. आज आपण इंदिरा गांधी राष्ट्रीय दिव्यांग निवृत्तीवेतन योजना (IGNDPS) आणि महाराष्ट्रातील संजय गांधी निराधार अनुदान योजना याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

योजना काय आहे?

केंद्र आणि राज्य सरकारच्या संयुक्त विद्यमाने ही योजना राबवली जाते. या योजनेअंतर्गत पात्र दिव्यांग व्यक्तींना दरमहा आर्थिक सहाय्य दिले जाते. ही रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.

केंद्र विरुद्ध राज्य : पेन्शन रक्कम

योजना	रक्कम (प्रतिमहा)	वितरण
इंदिरा गांधी राष्ट्रीय दिव्यांग निवृत्तीवेतन (IGNDPS)	₹३००	केंद्र सरकार
संजय गांधी निराधार अनुदान योजना (महाराष्ट्र)	₹१,२००	राज्य सरकार
एकूण पेन्शन	₹१,५००	केंद्र + राज्य

पात्रता निकष

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

निकष	पात्रता
वय	१८ ते ७९ वर्षे
दिव्यांगत्व	किमान ८०% किंवा त्यापेक्षा जास्त
आर्थिक स्थिती	BPL (गरिबी रेषेखालील) कुटुंब किंवा उत्पन्न मर्यादेखालील
निवास	महाराष्ट्रातील कायमस्वरूपी रहिवासी
बँक खाते	आधारशी लिंक केलेले बँक खाते (DBT द्वारे पेन्शन जमा होईल)
दिव्यांगत्व प्रकार	दृष्टीहीन, कर्णबधिर, अस्थिव्यंग, मनोविकलांग, कुष्ठरोगमुक्त, बौद्धिक अपंगत्व इ.

आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे तयार ठेवा.

कागदपत्र	तपशील
दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र	८०% किंवा त्यापेक्षा जास्त, शासकीय वैद्यकीय अधिकारी/वैद्यकीय मंडळाकडून
आधार कार्ड	स्व-प्रमाणित प्रत
BPL कार्ड	किंवा उत्पन्नाचा पुरावा (तहसीलदार/ग्रामसेवक यांचा दाखला)
वयाचा पुरावा	जन्म प्रमाणपत्र, शाळा सोडल्याचा दाखला, आधार, पॅन कार्ड इ.
निवासाचा पुरावा	रेशन कार्ड, मतदार ओळखपत्र, रहिवासी दाखला
बँक पासबुक	पहिले पान (आधारशी लिंक केलेले)
पासपोर्ट आकाराचे फोटो	अलीकडील २ ते ३ फोटो
मोबाईल नंबर	OTP आणि स्टेटस अपडेटसाठी (आधारशी लिंक केलेला)
UDID कार्ड	(असल्यास) Unique Disability ID for Persons with Disabilities

ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?

पद्धत १ : UMANG ॲपद्वारे (सर्वात सोपी)

स्टेप	प्रक्रिया
१	UMANG ॲप डाउनलोड करा किंवा web.umang.gov.in या संकेतस्थळावर जा.
२	मोबाईल नंबर आणि OTP द्वारे नोंदणी/लॉगिन करा.
३	Search Bar मध्ये NSAP किंवा Disability Pension शोधा.
४	Indira Gandhi National Disability Pension Scheme निवडा.
५	Apply Online वर क्लिक करा.
६	नाव, पत्ता, आधार, दिव्यांगत्व माहिती, BPL श्रेणी आणि बँक खात्याची माहिती भरा.
७	आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
८	अर्ज सबमिट करा.
९	Application ID किंवा पावती जतन करून ठेवा.

पद्धत २ : महाराष्ट्र सरकारच्या संकेतस्थळाद्वारे

स्टेप	प्रक्रिया
१	https://sjsa.maharashtra.gov.in/ या संकेतस्थळावर जा.
२	अपंग पेन्शन योजना किंवा Sanjay Gandhi Niradhar Anudan Yojana निवडा.
३	नोंदणी किंवा Apply Online वर क्लिक करा.
४	अर्ज भरून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
५	अर्ज सबमिट करून पावती जतन करा.

पद्धत ३ : MahaOnline (आपले सरकार)

स्टेप	प्रक्रिया
१	https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/ या संकेतस्थळावर जा.
२	संबंधित सेवा निवडा.
३	नोंदणी करून अर्ज भरा.
४	आवश्यक असल्यास शुल्क भरून अर्ज सबमिट करा.

ऑफलाइन अर्ज कसा करावा?

ऑनलाइन अर्ज करणे शक्य नसल्यास खालील कार्यालयांमधून अर्ज करता येतो.

कार्यालय	ठिकाण
जिल्हाधिकारी कार्यालय (Collector Office)	जिल्हा मुख्यालय
तहसील कार्यालय (Tahsildar Office)	तालुका मुख्यालय
तलाठी कार्यालय (Talathi Office)	गाव/ग्रामपंचायत
ग्रामपंचायत (ग्रामीण भागात)	गाव
नगरपालिका/महानगरपालिका (शहरी भागात)	शहर
जिल्हा सामाजिक कल्याण कार्यालय (DSWO)	जिल्हा मुख्यालय
सामाजिक न्याय विभाग, विशेष सहाय्य शाखा	जिल्हा/विभाग
CSC (Common Service Centre) किंवा सेतू केंद्र	गाव/शहर

ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया

स्टेप	प्रक्रिया
१	संबंधित कार्यालयातून अर्जाचा नमुना घ्या.
२	अर्जामध्ये सर्व माहिती अचूक भरा.
३	स्व-प्रमाणित कागदपत्रे अर्जासोबत जोडा.
४	अर्ज संबंधित कार्यालयात जमा करा.
५	अर्जाची पावती नक्की घ्या.

अर्जाची स्थिती कशी तपासावी?

पद्धत	प्रक्रिया
ऑनलाइन (UMANG)	UMANG ॲपमध्ये लॉगिन करा → Track Application → Application ID टाका.
ऑनलाइन (NSAP)	https://nsap.nic.in/ → Track Status → Application Number टाका.
ऑफलाइन	संबंधित तहसील, जिल्हाधिकारी किंवा सामाजिक कल्याण कार्यालयात संपर्क साधा.
CSC/सेतू केंद्र	CSC ऑपरेटरकडून अर्जाची स्थिती तपासून घ्या.

अर्ज मंजुरी आणि पेन्शन वितरण

टप्पा	कालावधी	तपशील
अर्ज सबमिशन	तात्काळ	ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन अर्ज जमा
कागदपत्रे पडताळणी	१५ ते ३० दिवस	संबंधित अधिकारी तपासणी करतात
मंजुरी/नकार	३० ते ६० दिवस	अर्ज मंजूर किंवा नकार
पहिली पेन्शन	मंजुरीनंतर १ ते २ महिने	DBT द्वारे थेट बँक खात्यात
पुढील पेन्शन	दरमहा	महिन्याच्या १ ते १५ तारखेदरम्यान जमा

महत्त्वाचे संदर्भ दुवे

संकेतस्थळ	उद्देश
UMANG पोर्टल – https://web.umang.gov.in/	ऑनलाइन अर्ज आणि ट्रॅकिंग
NSAP पोर्टल – https://nsap.nic.in/	केंद्र सरकारची योजना
महाराष्ट्र सामाजिक न्याय विभाग – https://sjsa.maharashtra.gov.in/	राज्य योजना आणि अर्ज
आपले सरकार (MahaOnline) – https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/	ऑनलाइन सेवा
UDID पोर्टल – https://swddivyangjan.gov.in/	UDID कार्ड
विशेष सहाय्य शाखा – https://sjsa.maharashtra.gov.in/mr/scheme-category/special-assistance	योजना माहिती

महत्त्वाच्या टिप्स

टिप	तपशील
दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र	अद्ययावत असल्याची खात्री करा. UDID कार्ड असल्यास अधिक चांगले.
आधार-बँक लिंकिंग	आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक असणे आवश्यक आहे.
BPL कार्ड	वैध असल्याची खात्री करा.
मोबाईल नंबर	अर्ज करताना अचूक मोबाईल नंबर द्या.
पावती	अर्ज सबमिट केल्यानंतर पावती जतन करून ठेवा.
Application ID	अर्जाची स्थिती तपासण्यासाठी सुरक्षित ठेवा.
बँक खाते	खाते सक्रिय आणि आधारशी लिंक असल्याची खात्री करा.

दिव्यांग पेन्शन योजना ही गरजू कुटुंबांसाठी आर्थिक आधार ठरू शकते. मात्र, माहितीच्या अभावामुळे अनेक पात्र लाभार्थी या योजनेपासून वंचित राहतात. त्यामुळे हा लेख वाचून तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीतील पात्र व्यक्तीने शक्य तितक्या लवकर अर्ज करावा.

लक्षात ठेवा : योजना, अटी आणि पेन्शनची रक्कम वेळोवेळी बदलू शकते. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत संकेतस्थळ किंवा संबंधित स्थानिक कार्यालयातून अद्ययावत माहितीची खात्री करून घ्या.