Rising Heat in Pune: पुण्यात चढत्या तापमानाचा फटका; आरोग्य विभागाचा नागरिकांना सावधगिरीचा इशारा

पुणे — गेल्या काही दिवसांत पुण्यात कमाल तापमानात झालेली झपाट्याने वाढ आणि मार्चच्या सुरुवातीलाच उष्णतेची लाट जाणवत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर आरोग्य विभागाने नागरिकांना उष्माघात, डिहायड्रेशन आणि उष्णतेशी संबंधित आजारांपासून बचावासाठी विशेष सावधगिरीचा इशारा दिला आहे.

भारतीय हवामान खात्याच्या (IMD) माहितीनुसार, पुण्यातील वेधशाळांवर २०२६ सालातील आतापर्यंतची सर्वाधिक कमाल तापमान नोंद झाली असून, पुढील काही दिवसांत कमाल तापमान ३७ ते ३८ अंश सेल्सियसपर्यंत जाण्याचा अंदाज वर्तविण्यात आला आहे. मार्चच्या पहिल्या आठवड्यातच सामान्यापेक्षा २–३ अंशांनी जास्त तापमान नोंदवल्याने शहरात उन्हाचा चटका वाढला आहे आणि दुपारच्या सुमारास रस्त्यावर वावर कमी झाल्याचे निरीक्षण अधिकाऱ्यांनी नोंदवले.

राज्यातील विविध भागांसाठी जारी केलेल्या विशेष हवामान व आरोग्य सूचना पार्श्वभूमीवर, महाराष्ट्रातील उष्णतेची लाट आणि उष्ण व दमट परिस्थितीबाबत इशारा देत नागरिकांनी दुपारी १२ ते ४ या सर्वाधिक उष्णतेच्या काळात अनावश्यक बाहेर पडणे टाळावे, पुरेसे पाणी प्यावे आणि हलके, सैलसर कपडे वापरावेत, असे आवाहन आरोग्य विभागाकडून करण्यात आले आहे. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला आणि हृदयरोग, मधुमेह यांसारखे आजार असलेल्या व्यक्तींनी उष्णतेदरम्यान विशेष काळजी घ्यावी, अशा सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.

पुणे महानगरपालिकेने देखील ‘अति उष्णता आणि आरोग्य’ या विषयावर आशा कार्यकर्त्यांसाठी विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करून उष्णतेशी संबंधित लक्षणे ओळखणे, प्राथमिक उपचार आणि नागरिकांपर्यंत प्रतिबंधात्मक संदेश पोहोचवणे यावर भर दिला आहे. उष्माघात, चक्कर, अतिशय थकवा, डोकेदुखी, मळमळ, त्वचेचे तांबूस होणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने सावलीत नेऊन पाणी किंवा ओरल रिहायड्रेशन सोल्यूशन (ORS) देणे आणि गरज पडल्यास जवळच्या रुग्णालयात नेण्याचे निर्देश आशा व आरोग्य कर्मचार्‍यांना देण्यात आले आहेत.

हवामान तज्ञांच्या मते, महाराष्ट्रात मार्च ते मे या उष्ण हंगामात कमाल आणि किमान तापमान सामान्यापेक्षा जास्त राहण्याची शक्यता आहे आणि उष्णतेच्या लाटेचे दिवसही सरासरीपेक्षा अधिक असतील. शहरी भागातील काँक्रीटची वाढती घनता, झाडांचे प्रमाण घटल्याने निर्माण होणारा ‘उष्ण बेट’ (urban heat island) परिणाम आणि दुष्काळी, कोरडे वारे यामुळे पुण्यासारख्या शहरांमध्ये उष्णतेचा तडाखा अधिक जाणवतो, असे संशोधनातही स्पष्ट झाले आहे.

या वर्षी फेब्रुवारीअखेरपासूनच पुण्यातील तापमान ३५ अंशांच्या पुढे गेले असून, हळूहळू वाढ होत मार्चच्या सुरुवातीला हंगामातील उच्चांकी पातळीवर पोहोचले आहे. भारतीय हवामान खात्याच्या दीर्घकालीन अंदाजानुसार, महाराष्ट्रात उन्हाळ्याच्या हंगामात (मार्च–मे) सरासरीपेक्षा जास्त उष्णतेचे दिवस अपेक्षित असल्याने राज्यस्तरावर हवामान व आरोग्य विभाग सतर्कता मोडमध्ये काम करत आहेत.

सध्या पुण्यात जोरात जाणवणारी उष्णता आणि पुढील काही दिवसांत तापमानात होणारी संभाव्य वाढ लक्षात घेऊन आरोग्य विभागाने नागरिकांना सावध राहण्याचे आणि शासन तसेच स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या सूचनांचे काटेकोर पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. येत्या आठवड्यांत तापमानातील चढउतार, IMD कडून जारी होणारे नवीन अंदाज आणि प्रशासनाच्या पुढील उपाययोजनांमुळे शहरातील उष्णतेचा ताण कितपत कमी किंवा अधिक होतो, याकडे नागरिक व तज्ञांचे लक्ष लागले आहे.